Vựa lúa miền Tây – Kỳ 2: Canh tác lúa bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu

Trong kỳ 2 của loạt bài chúng tôi sẽ làm rõ việc triển khai các chính sách hỗ trợ người dân, các hợp tác xã, doanh nghiệp tham gia Đề án và những mô hình liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã, nông dân để cùng chung tay xây ngành hàng theo hướng bền vững, trách nhiệm và thân thiện với môi trường.

Đề án được triển khai tại Trà Vinh đã chứng minh tính hiệu quả khi giảm chi phí sản xuất, tăng lợi nhuận cho người dân tới 4 triệu đồng/hecta, rơm rạ được đưa ra khỏi đồng ruộng. Ông Trần Trường Giang, Giám đốc Sở NN&MT tỉnh Trà Vinh cho biết, địa phương sẽ tập trung tuyên truyền nâng cao nhận thức của người dân, HTX, doanh nghiệp trong triển khai Đề án và phấn đấu đạt mục tiêu khoảng 10.000 hecta theo kế hoạch của năm nay.

Đề án 1 triệu hecta lúa vùng ĐBSCL là đề án đột phá, tạo tiền đề cho sự thành công của nông nghiệp.

Theo đánh giá, khó khăn của Trà Vinh trong triển khai Đề án là hạ tầng kỹ thuật, đặc biệt là thủy lợi, chưa được đầu tư đồng bộ như các địa phương khác. Bên cạnh đó, địa phương cũng thiếu các doanh nghiệp tham gia vào quá trình liên doanh, liên kết, đầu tư máy móc, thiết bị phục vụ sản xuất. Cùng với đó, sản xuất nông nghiệp của Trà Vinh còn nhỏ lẻ, manh mún, chưa hình thành được các vùng sản xuất với quy mô lớn. Ngoài ra, nhận thức của người dân chưa đầy đủ về đề án, gây khó khăn trong công tác tuyên truyền, vận động.

Giám đốc Sở NN&MT tỉnh Trà Vinh Trần Trường Giang đề nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường sớm phối hợp với các đơn vị liên quan để triển khai chương trình đo đếm và chi trả tiền tín chỉ carbon cho người dân, tạo động lực tham gia. Đồng thời, Bộ sớm ban hành các cơ chế, chính sách ưu đãi đặc thù cho hợp tác xã và người dân để góp phần vào thành công đề án.

Đề án chứng minh giảm phân bón, thuốc trừ sâu và tăng lợi nhuận.

Diện tích sản xuất lúa của Sóc Trăng trên 140.000 ha, với sản lượng hàng năm trên 2 triệu tấn. Trong đó, lúa chất lượng cao, lúa đặc sản như OM5451, ST25 chiếm trên 55%. Ông Vương Quốc Nam, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Sóc Trăng cho biết, địa phương đã lựa chọn 77.000 ha tham gia Đề án, chiếm 55% diện tích sản xuất lúa. Những mô hình canh tác theo Đề án đã chứng minh giảm chi phí đầu vào khoảng 20%, lợi nhuận tăng 25%, phát thải giảm khí nhà kính và trong năm nay, Sóc Trăng sẽ mở rộng thí điểm lên trên 350 hecta và tiếp tục hoàn thiện chính sách hỗ trợ, tạo điều kiện thuận lợi cho người nông dân và doanh nghiệp tham gia Đề án.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Sóc Trăng Vương Quốc Nam cho biết, cần có cơ chế tài chính rõ ràng hỗ trợ người nông dân và doanh nghiệp tham gia chuỗi liên kết. Đồng thời, cần đầu tư hoàn thiện hệ thống thủy lợi, giao thông để đáp ứng yêu cầu sản xuất và tiêu thụ. Bên cạnh đó, đó chính sách hỗ trợ cụ thể cho người nông dân áp dụng mô hình sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại tỉnh Sóc Trăng và vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

“Sóc Trăng làm nhiều mô hình thí điểm và đi theo đó thì chúng ta kế thừa VNSAT trước đây thì chúng ta mới có đủ điều kiện hạ tầng thủy lợi để thực hiện. Chính vì vậy tôi nghĩ là ngoài cái chính sách tín dụng rồi chúng ta cần có một cái cơ chế, chính sách sách rõ ràng cho người nông dân”, ông Vương Quốc Nam thông tin.

Xây ngành hàng lúa gạo bền vững, trách nhiệm và thân thiện với môi trường.

Đề án 1 triệu hecta lúa được triển khai tại Kiên Giang bước đầu đã mang lại hiệu quả, giúp giảm lượng giống, giảm lượng phân bón, thuốc trừ sâu và tăng thu nhập cho người dân. Đề án đã nhận được sự đồng thuận cao của người dân khi có 259 hợp tác xã và hơn 37.000 hộ tham gia. Việc canh tác theo quy trình của Đề án đã giúp cho địa phương cải thiện tình trạng "được mùa mất giá" cho nông dân. Tuy nhiên, trong quá trình triển khai, thực hiện Đề án vẫn còn những bất cập cần khắc phục như mối liên kết tiêu thụ giữa nông dân và doanh nghiệp cần được cải thiện. Cùng với đó là đầu tư hạ tầng đáp ứng yêu cầu tổ chức sản xuất và nhân rộng mô hình. Bên cạnh đó, nguồn lực tài chính để triển khai Đề án cần được triển khai sâu rộng.

Giám đốc Sở NN&MT tỉnh Kiên Giang Lê Hữu Toàn cho rằng, để tiếp tục triển khai Đề án 1 triệu hecta lúa phải tiếp tục mở rộng diện tích áp dụng quy trình 1 phải 4, hướng tới mục tiêu 1 triệu hecta vào năm 2030. Đồng thời, thúc đẩy liên kết giữa nông dân và doanh nghiệp, tạo động lực thông qua các cơ chế chi trả tín chỉ carbon và khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào cơ sở chế biến tại vùng nguyên liệu, khi đó mới mang lại tính bền vững của Đề án.

“Kết quả mang lại trong thời gian qua là cái việc giảm chi phí gắn với tăng hiệu quả lợi nhuận, đây là cái cốt lõi của đề án mà chúng ta đã làm được. Cái vấn đề thứ hai nữa là cái quý, đó là cái đồng thuận ủng hộ của người dân. Kiên Giang có triển khai thêm 660 cánh đồng, thực hiện theo đúng quy trình. Hiện nay diện tích của Kiên Giang đang thực hiện theo quy trình 78.254 hecta, chúng tôi thực hiện 4 khâu trong cái quy trình. Cái thứ nhất là cái khâu đầu tiên là áp dụng cái quy định, quy trình theo sổ tay hướng dẫn của Cục Trồng trọt, cái này thấy bà con đồng tình cao. Cái chuyện thứ hai, bà con mình đã tổ chức sản xuất gắn với liên kết tiêu thụ theo cái đặt hàng của doanh nghiệp”, ông Lê Hữu Toàn nhấn mạnh.

Nâng cao. khả năng cạnh tranh của gạo Việt trên trường quốc tế

Theo Bộ NN&MT, Đề án đã nhận được sự quan tâm lớn từ các bên liên quan, nguồn lực đầu tư vẫn chủ yếu đến từ ngân sách địa phương, doanh nghiệp và một phần từ nguồn Trung ương. Việc huy động thêm các nguồn tài chính bổ sung vẫn còn gặp nhiều khó khăn, ảnh hưởng đến việc mở rộng quy mô và đầu tư vào các yếu tố quan trọng như hạ tầng thủy lợi, tập huấn kỹ thuật và phát triển thị trường. Cùng với đó, nhiều địa phương và người dân chủ yếu quan tâm đến các biện pháp tưới tiêu mà chưa chú trọng đúng mức đến việc xử lý rơm rạ.

Thứ trưởng Bộ NN&MT Trần Thanh Nam cho rằng, Đề án 1 triệu hecta đã mang lại tính hiệu quả và chuyển đổi tư duy sản xuất nông nghiệp của người dân từ việc tập trung vào sản lượng sang chất lượng và giá trị gia tăng, mở ra hướng đi mới cho ngành hàng, đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng và phát triển bền vững cho ngành hàng lúa gạo. Minh chứng của Đề án được khẳng định khi có những doanh nghiệp đã được cấp nhãn hiệu gạo phát thải thấp và đã xuất khẩu sang thị trường Nhật Bản thời gian qua, đánh dấu bước ngoặt quan trọng của ngành hàng lúa gạo trong canh tác bền vững, thích ứng với xu thế tiêu dùng xanh của thế giới.

“Sự liên kết giữa các doanh nghiệp, hợp tác xã đã bắt đầu vận hành rất rõ nét. Ở đây là các doanh nghiệp đầu vào đó là phân bón, rồi các doanh nghiệp cơ giới hóa cũng tham gia cùng cả và những doanh nghiệp đầu ra lúa gạo cũng ký kết tham gia. Như vậy đã hình thành được chuỗi liên kết, cái vấn đề cơ bản của đề án này là hai vấn đề. Vấn đề thứ nhất là chuyển đổi phương thức sản xuất lúa gạo ở đồng bằng sông Cửu Long theo hướng là chuỗi liên kết sản xuất. Thứ hai nữa nâng cao năng suất và nâng cao cái giá trị cho người nông dân, đó là hai mục đích chính của Đề án và bước đầu đã có kết quả”, Thứ trưởng Trần Thanh Nam thông tin.

Chính sách hỗ để ứng dụng mô hình sản xuất lúa chất lượng cao.

Đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao, phát thải thấp vùng ĐBSCL là đề án đột phá, tạo tiền đề cho sự thành công của nông nghiệp Việt Nam. Đề án đã chứng minh tính hiệu quả với các mô hình canh tác lúa bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu và giảm phát thải khí nhà kính. Cùng với đó, Đề án đã tạo sự chuyển biến mạnh mẽ về tư duy sản xuất và nhận thức của người dân, HTX, doanh nghiệp để chung tay phát triển ngành hàng lúa gạo.

Đề án thích ứng với biến đổi khí hậu.

Trong phần cuối của loạt bài chúng tôi sẽ phân tích, làm rõ sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp, hợp tác xã, người nông dân, các tổ chức tín dụng, các đối tác quốc tế đã cùng nhau đồng hành, chia sẻ để nâng cao hiệu quả và khả năng cạnh tranh của gạo Việt trên trường quốc tế.