Xuất khẩu cá tra lập kỷ lục, bài toán con giống và bảo vệ môi trường vẫn nóng

Xuất khẩu cá tra lập kỷ lục, bài toán con giống và bảo vệ môi trường vẫn nóng.

Năm 2025 được đánh giá là một năm thành công của ngành cá tra khi kim ngạch xuất khẩu ước đạt trên 2,1 tỷ USD, vượt mốc 2 tỷ USD ngay trong 11 tháng đầu năm, tăng 8,7% so với cùng kỳ. Dự báo năm 2026, xuất khẩu cá tra có thể đạt khoảng 2,3 tỷ USD. Trong bối cảnh đó, việc đa dạng hóa thị trường, giảm phụ thuộc vào một số thị trường lớn và tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do (FTA) được xác định là chìa khóa giúp ngành duy trì đà tăng trưởng trong trung và dài hạn.

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), kết quả này đến từ sự thiếu hụt nguồn cung cá thịt trắng toàn cầu, cùng với nỗ lực lớn của cộng đồng doanh nghiệp, sự đồng hành của Bộ Nông nghiệp và Môi trường và các địa phương vùng nuôi trọng điểm.

Năm 2025 được đánh giá là một năm thành công của ngành cá tra.

Về thị trường, Trung Quốc tiếp tục là trụ đỡ lớn nhất, chiếm khoảng 27% thị phần, song mức tăng trưởng chỉ đạt 2,3%, thấp hơn kỳ vọng. Khối CPTPP trở thành điểm sáng với mức tăng trưởng 17%, đạt khoảng 340 triệu USD, trong đó Mexico và Malaysia ghi nhận mức tăng mạnh. Ngược lại, thị trường Hoa Kỳ giảm 3,3% do tác động từ thuế đối ứng, trong khi EU duy trì ổn định ở mức 8%. Đáng chú ý, thị trường Nga và khối Á – Âu tăng trưởng tới 35%, mở ra dư địa mới cho ngành cá tra trong thời gian tới.

Tại vùng nuôi trọng điểm An Giang, năm 2025 tổng sản lượng thủy sản đạt khoảng 1,6 triệu tấn, trong đó nuôi trồng chiếm trên 1 triệu tấn. Riêng cá tra đạt khoảng 640.000 tấn với diện tích nuôi khoảng 1.300 ha. Kế hoạch năm 2026, tỉnh đặt mục tiêu nâng sản lượng cá tra lên khoảng 670.000 tấn, phù hợp với kịch bản tăng trưởng và khả năng thị trường.

Ông Trần Thanh Hiệp, Phó Giám đốc Sở NN&MT tỉnh An Giang cho biết, sau giai đoạn khó khăn kéo dài, ngành cá tra mới chỉ phục hồi tích cực trong thời gian gần đây. Dù thị trường xuất khẩu đã được mở rộng và đa dạng hơn, nhưng chất lượng và giá con giống vẫn là điểm nghẽn lớn. Việc giá cá giống tăng cao, có thời điểm lên tới 80.000 đồng/kg, đã đẩy chi phí sản xuất tăng mạnh, làm giảm sức cạnh tranh của cá tra Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Qua thực tiễn, An Giang kiến nghị sớm tổng kết, đánh giá toàn diện Chương trình giống cá tra 3 cấp để điều chỉnh, hoàn thiện, coi đây là nền tảng cốt lõi cho phát triển bền vững ngành hàng. Đồng thời, địa phương định hướng tổ chức lại ngành cá tra theo chuỗi giá trị, gắn vùng nuôi với chế biến, thị trường và kiểm soát chặt chẽ an toàn thực phẩm.

Bên cạnh vấn đề giống, việc đáp ứng các tiêu chuẩn, chứng nhận quốc tế tiếp tục là yêu cầu then chốt. Thay vì phụ thuộc vào một chứng nhận, ngành cá tra được khuyến nghị thực hiện đa chứng nhận (ASC, GlobalGAP…), qua đó mở rộng khả năng tiếp cận nhiều phân khúc thị trường khác nhau, nhất là các thị trường có yêu cầu kỹ thuật cao.

Theo Cục Thủy sản và Kiểm ngư, Bộ NN&MT, năm 2025 dù đạt nhiều kết quả tích cực nhưng cũng bộc lộ không ít thách thức mang tính nền tảng. Lần đầu tiên ghi nhận diện tích nuôi và sản lượng cá tra đều giảm, với diện tích thả nuôi giảm khoảng 110 ha, phản ánh nguy cơ thiếu hụt nguyên liệu cho chế biến, xuất khẩu trong thời gian tới.

Đặc biệt, lĩnh vực giống cá tra đang đối mặt nhiều rủi ro khi số cơ sở sản xuất giống giảm mạnh, tỷ lệ sống thấp, khiến giá giống tăng đột biến lên mức 80.000-85.000 đồng/kg, cao nhất từ trước đến nay. Đây là yếu tố có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng duy trì tăng trưởng của toàn ngành.

Bà Nguyễn Thị Băng Tâm, Cục Thủy sản và Kiểm ngư cho rằng, giai đoạn tới, ngành cá tra sẽ chuyển mạnh từ tư duy sản lượng sang tư duy giá trị, tập trung nâng cao chất lượng, an toàn thực phẩm, giảm phát thải, minh bạch chuỗi giá trị và phát triển sản phẩm chế biến sâu. Trong đó, ưu tiên đầu tư cho nghiên cứu, sản xuất giống, hạ tầng vùng nuôi tập trung và quản lý ngành hàng theo chuỗi.

Xuất khẩu thủy sản, trong đó có cá tra, vẫn đang “loanh quanh” trong một ngưỡng tăng trưởng quen thuộc, chưa tạo được bước đột phá tương xứng với tiềm năng. Trong khi đó, các yêu cầu về thuế, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, truy xuất nguồn gốc và an toàn thực phẩm ngày càng khắt khe, đòi hỏi ngành phải có sự thay đổi căn bản.

Thứ trưởng Bộ NN&MT Phùng Đức Tiến cho rằng, ngành cá tra đứng trước yêu cầu chuyển dịch mạnh mẽ từ tăng trưởng theo chiều rộng sang phát triển theo chiều sâu, lấy chất lượng, hiệu quả và bền vững làm trung tâm. Giải quyết điểm nghẽn về con giống, tổ chức lại sản xuất theo chuỗi, nâng cao giá trị gia tăng, giảm phát thải và chủ động thích ứng với các tiêu chuẩn quốc tế, bảo vệ môi trường không chỉ là điều kiện để giữ vững các thị trường xuất khẩu trọng điểm, mà còn là nền tảng để ngành cá tra Việt Nam bứt phá.

Ngành cá tra đứng trước yêu cầu chuyển dịch mạnh mẽ từ tăng trưởng theo chiều rộng sang phát triển theo chiều sâu.

Năm 2026, ngành cá tra Việt Nam không chỉ đứng trước cơ hội mở rộng thị trường với dự báo kim ngạch xuất khẩu đạt khoảng 2,3 tỷ USD, mà còn đối diện yêu cầu cấp bách về bài toán con giống, môi trường, tổ chức lại không gian sản xuất, nâng cao chất lượng và an toàn thực phẩm, đến chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và minh bạch chuỗi giá trị, tất cả đều là những điều kiện tiên quyết để giữ vững thị trường truyền thống và chinh phục các thị trường khó tính. Rõ ràng, việc chuyển dịch căn bản từ tăng trưởng theo chiều rộng sang phát triển theo chiều sâu, từ sản lượng sang giá trị và uy tín, sẽ quyết định khả năng bứt phá và vị thế lâu dài của cá tra Việt Nam trên bản đồ thủy sản toàn cầu.