MRV – nền tảng để quản lý và giảm phát thải khí mê-tan hiệu quả

Từ “ước tính” đến những con số có thể kiểm chứng

Mê-tan phát sinh từ nhiều hoạt động khác nhau trong đời sống và sản xuất, từ ruộng lúa ngập nước, chăn nuôi gia súc, xử lý chất thải, nước thải cho đến một số hoạt động trong ngành năng lượng. Đặc điểm này khiến việc kiểm soát mê-tan không thể chỉ dựa vào một nguồn dữ liệu duy nhất.

Chẳng hạn, trong chăn nuôi, mê-tan có thể phát sinh từ quá trình lên men thức ăn trong hệ tiêu hóa của gia súc nhai lại hoặc từ quá trình phân hủy kỵ khí chất thải chăn nuôi. Trong lĩnh vực chất thải, bãi chôn lấp và các khu vực xử lý chất hữu cơ cũng có thể tạo ra mê-tan nếu không được quản lý phù hợp.

Nếu không có hệ thống thu thập và kiểm tra dữ liệu thống nhất, rất khó trả lời những câu hỏi tưởng như đơn giản: Một trang trại đã giảm được bao nhiêu mê-tan sau khi thay đổi thức ăn cho vật nuôi? Một hệ thống biogas thu hồi được bao nhiêu khí? Việc điều chỉnh phương thức tưới tiêu trên ruộng lúa giúp giảm phát thải đến mức nào? Một nhà máy xử lý rác đã thu hồi được bao nhiêu mê-tan?

Việc ứng dụng công nghệ số có thể giúp việc thu thập, lưu trữ và kiểm tra dữ liệu phát thải ngày càng thuận tiện hơn. Nguồn ảnh: c4es.co.za

Hệ thống MRV được xây dựng để trả lời những câu hỏi đó. MRV là viết tắt của Measurement, Reporting, and Verification (Đo lường, Báo cáo và Thẩm định/Xác minh), là một quy trình kỹ thuật và quản lý cốt lõi được sử dụng để theo dõi, định lượng và đảm bảo tính minh bạch của các hoạt động giảm phát thải khí nhà kính.

Đối với giảm phát thải mê-tan, hệ thống này càng có ý nghĩa bởi đây là loại khí có tác động làm nóng lên toàn cầu mạnh trong ngắn hạn. Khi lượng phát thải được đo đạc và theo dõi thường xuyên hơn, cơ quan quản lý có thể xác định những nguồn phát thải lớn, từ đó ưu tiên chính sách và nguồn lực cho những lĩnh vực có tiềm năng giảm phát thải cao.

Nhà nước tạo nền tảng, doanh nghiệp và người dân cùng tham gia

Vai trò của Nhà nước trước hết là xây dựng “luật chơi” chung cho hệ thống này. Đó là xác định đối tượng phải kiểm kê, phương pháp tính toán, nguồn dữ liệu, hệ số phát thải, quy trình báo cáo và yêu cầu đối với hoạt động thẩm định. Từ năm 2022, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định về danh mục lĩnh vực, cơ sở phát thải khí nhà kính phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính. Đây là một trong những nền tảng quan trọng để từng bước hình thành hệ thống dữ liệu phát thải ở cấp cơ sở.

Cách tổ chức này đặc biệt quan trọng với khí mê-tan bởi nguồn phát thải rất phân tán. Nếu chỉ dựa vào một vài cơ sở quan trắc lớn, Nhà nước sẽ khó có được bức tranh đầy đủ về phát thải từ hàng triệu hoạt động sản xuất và sinh hoạt. Chẳng hạn, một trang trại chăn nuôi có thể áp dụng hệ thống biogas để thu hồi khí mê-tan. Nhưng để lượng giảm phát thải có thể được ghi nhận, cần có dữ liệu về quy mô đàn vật nuôi, lượng chất thải, công nghệ xử lý, lượng khí thu hồi và các thông tin liên quan. Khi những dữ liệu này được ghi nhận theo một phương pháp thống nhất và được kiểm tra, kết quả giảm phát thải mới có cơ sở để sử dụng trong hệ thống quản lý.

Với mục tiêu giảm ít nhất 30% phát thải mê-tan vào năm 2030 so với năm 2020, Việt Nam càng cần một hệ thống MRV đủ tin cậy để theo dõi tiến độ thực hiện.

Ngoài ra còn cần xây dựng một hệ thống dữ liệu đồng bộ, dễ cập nhật và có khả năng kết nối giữa các ngành, các địa phương; đào tạo nhân lực có khả năng thực hiện kiểm kê và MRV; đồng thời nâng cao năng lực của các đơn vị thẩm định độc lập.

Với mục tiêu giảm ít nhất 30% phát thải mê-tan vào năm 2030 so với năm 2020, Việt Nam càng cần một hệ thống MRV đủ tin cậy để theo dõi tiến độ thực hiện.Nguồn ảnh: environmentglobalwarming.org

Cùng với đó, việc ứng dụng công nghệ số, cảm biến, hệ thống cơ sở dữ liệu và các công cụ phân tích hiện đại có thể giúp việc thu thập, lưu trữ và kiểm tra dữ liệu phát thải ngày càng thuận tiện hơn. Khi dữ liệu trở nên minh bạch và đáng tin cậy, doanh nghiệp cũng có thêm cơ sở để đánh giá hiệu quả đầu tư vào các giải pháp giảm mê-tan.

Có thể nói, hệ thống MRV chính là “mắt xích” nối giữa chính sách và kết quả thực tế. Nếu không đo đạc, khó biết mục tiêu giảm phát thải có đạt được hay không; nếu không báo cáo, kết quả khó được tổng hợp; và nếu thiếu thẩm định, những con số giảm phát thải khó có thể trở thành dữ liệu đáng tin cậy cho chính sách và thị trường.

Đối với Việt Nam, xây dựng hệ thống MRV về khí nhà kính nói chung và mê-tan nói riêng vì vậy không chỉ là yêu cầu quản lý. Đây còn là nền tảng để chuyển từ mục tiêu giảm phát thải trên giấy sang những kết quả có thể đo đếm, kiểm chứng và theo dõi qua từng năm.