Tận dụng lợi thế “các-bon thấp” để xuất khẩu lâm sản ngoài gỗ

Từ sản phẩm dưới tán rừng đến giá trị xanh trên thị trường quốc tế

Một chiếc giỏ mây, chiếc khay tre hay gói dược liệu có thể không phải là những sản phẩm xa lạ với người tiêu dùng. Tuy nhiên, phía sau mỗi sản phẩm là cả một quá trình từ khai thác nguyên liệu, trồng và chăm sóc cây, sơ chế, chế biến đến đóng gói và vận chuyển. Mỗi công đoạn đều có thể tạo ra những tác động nhất định đến môi trường. Vì thế, trong xu hướng tiêu dùng xanh, giá trị của sản phẩm không còn chỉ nằm ở hình thức, chất lượng hay giá bán, mà còn được nhìn nhận qua cách sản phẩm được tạo ra.

Đối với Việt Nam, lâm sản ngoài gỗ là nhóm sản phẩm có nhiều tiềm năng phát triển theo hướng này. Mây, tre, nứa, song, các loại cây dược liệu và nhiều sản vật khác có thể mang lại nguồn thu cho người dân sống gần rừng, đồng thời góp phần đa dạng hóa sinh kế, giảm sự phụ thuộc vào việc khai thác gỗ. Nếu được tổ chức sản xuất hợp lý, những sản phẩm này còn tạo động lực để cộng đồng gắn bó hơn với công tác bảo vệ và phát triển rừng.

Người tiêu dùng quốc tế ngày càng quan tâm đến nguồn gốc sản phẩm và nhãn sinh thái gắn với tiêu chí các-bon thấp. Nguồn ảnh: trellis.net

Tuy nhiên, sản xuất thân thiện với môi trường mới là một phần của câu chuyện. Làm thế nào để người mua ở nước ngoài nhận biết được sản phẩm có thực sự đáp ứng các tiêu chí xanh hay không? Đây chính là lúc nhãn sinh thái và các hình thức chứng nhận bền vững phát huy vai trò.

Có thể hiểu đơn giản, nhãn sinh thái giống như một dấu hiệu giúp người tiêu dùng nhận biết sản phẩm đáp ứng những tiêu chí môi trường nhất định như nguồn nguyên liệu, phương pháp khai thác, mức tiêu thụ năng lượng, việc sử dụng hóa chất, lượng chất thải phát sinh. Với nhãn gắn với tiêu chí các-bon thấp, doanh nghiệp cần có căn cứ chứng minh rằng quá trình sản xuất đáp ứng những yêu cầu cụ thể về phát thải khí nhà kính.

Đối với lâm sản ngoài gỗ, thông tin này có thể giúp sản phẩm tạo dựng hình ảnh rõ ràng hơn trên thị trường quốc tế. Một sản phẩm mây tre không chỉ được giới thiệu là đồ thủ công làm từ nguyên liệu tự nhiên, mà còn có thể chứng minh nguyên liệu được khai thác hợp pháp, không gắn với hành vi phá rừng, quá trình chế biến sử dụng năng lượng hiệu quả và lượng phát thải được kiểm soát theo phương pháp phù hợp. Tương tự, sản phẩm dược liệu dưới tán rừng có thể tạo thêm niềm tin nếu truy xuất được vùng nguyên liệu, chứng minh cách thu hái không làm suy thoái rừng và đáp ứng các tiêu chí môi trường đã công bố.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng đặt ra nhiều thách thức, việc giảm phát thải khí nhà kính cũng trở thành một nội dung quan trọng của phát triển bền vững. Tại Hội nghị thượng đỉnh về biến đổi khí hậu của Liên Hợp Quốc (COP26), Việt Nam tham gia Cam kết giảm phát thải mê-tan toàn cầu, hướng tới mục tiêu giảm ít nhất 30% lượng phát thải mê-tan do con người gây ra vào năm 2030 so với năm 2020. Dù sản xuất lâm sản ngoài gỗ không phải lĩnh vực phát thải mê-tan chủ yếu trong mọi trường hợp, việc quản lý rừng và vùng nguyên liệu bền vững vẫn có ý nghĩa đối với mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính nói chung.

Minh bạch nguồn gốc, đo lường phát thải để nâng sức cạnh tranh

Muốn tận dụng lợi thế “các-bon thấp”, doanh nghiệp lâm sản ngoài gỗ cần bắt đầu từ việc quản lý vùng nguyên liệu. Đây là nền tảng để chứng minh sản phẩm được tạo ra từ đâu, ai cung cấp và quá trình khai thác có tuân thủ các yêu cầu về bảo vệ rừng hay không.

Đồ mây tre đan Việt Nam có thể biến lợi thế “các-bon thấp” thành giá trị xuất khẩu. Nguồn ảnh: bamboofromvietnam.com

Một bước quan trọng khác là đánh giá phát thải trong quá trình sản xuất. Với sản phẩm mây tre, doanh nghiệp có thể rà soát lượng điện sử dụng cho sấy, xử lý nguyên liệu, vận hành máy móc và đóng gói. Với dược liệu, cần xem xét thêm các công đoạn sơ chế, sấy khô, bảo quản và vận chuyển. Từ đó, cơ sở sản xuất có thể tìm cách giảm tiêu hao năng lượng, tận dụng nguồn năng lượng tái tạo phù hợp, hạn chế nguyên liệu bị loại bỏ và tối ưu hóa vận chuyển.

Khi những yêu cầu này được thực hiện đồng bộ, lợi thế của lâm sản ngoài gỗ Việt Nam sẽ không chỉ nằm ở nguồn nguyên liệu phong phú hay bàn tay khéo léo của người thợ. Những chiếc giỏ mây, sản phẩm tre và gói dược liệu còn có thể kể câu chuyện về một chuỗi sản xuất có trách nhiệm, biết trân trọng tài nguyên rừng và chủ động giảm tác động đến khí hậu.

Biến lợi thế “các-bon thấp” thành giá trị xuất khẩu vì thế không đơn thuần là gắn thêm một nhãn xanh lên bao bì. Đó là quá trình thay đổi cách tổ chức sản xuất, quản lý nguyên liệu và chứng minh trách nhiệm môi trường bằng dữ liệu đáng tin cậy. Khi làm được điều đó, doanh nghiệp có thêm cơ hội xây dựng niềm tin với đối tác quốc tế, còn người dân sống dựa vào rừng có thể hưởng lợi từ những sản phẩm tạo ra giá trị kinh tế mà vẫn góp phần gìn giữ màu xanh của rừng.