Năng lượng tái tạo: Khai mở tiềm năng giảm phát thải cho Việt Nam

Từ nắng, gió đến nguồn năng lượng dồi dào

Điện vẫn là nguồn năng lượng thiết yếu đối với hầu hết hoạt động kinh tế và đời sống. Khi nhu cầu sử dụng điện ngày càng tăng, bài toán đặt ra không chỉ là sản xuất đủ điện mà còn phải bảo đảm nguồn cung ổn định, chi phí hợp lý và hạn chế tác động đến môi trường. Trong bối cảnh đó, năng lượng tái tạo đang trở thành một hướng đi quan trọng, giúp Việt Nam từng bước đa dạng hóa nguồn cung và giảm sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.

Lợi thế đầu tiên của Việt Nam nằm ở nguồn năng lượng mặt trời. Với điều kiện khí hậu nhiệt đới, nhiều khu vực có số giờ nắng cao, nước ta có khả năng phát triển điện mặt trời trên mái nhà, tại các cơ sở sản xuất và ở những địa điểm phù hợp. Thay vì chỉ tận dụng ánh nắng để chiếu sáng, các hộ gia đình, nhà xưởng hay công trình thương mại có thể lắp đặt hệ thống pin mặt trời để tạo ra điện phục vụ nhu cầu sử dụng tại chỗ.

Nước ta có khả năng phát triển điện mặt trời trên mái nhà, tại các cơ sở sản xuất và ở những địa điểm phù hợp. Nguồn ảnh: britannica.com

Cách làm này có thể giúp giảm lượng điện phải mua từ lưới điện vào những thời điểm hệ thống tạo ra đủ điện, đồng thời tận dụng diện tích mái nhà vốn có sẵn. Với các nhà máy, việc kết hợp điện mặt trời mái nhà với giải pháp tiết kiệm năng lượng và hệ thống lưu trữ phù hợp còn giúp chủ động hơn trong quản lý chi phí điện.

Bên cạnh điện mặt trời, điện gió cũng là nguồn năng lượng có triển vọng lớn. Việt Nam có nhiều khu vực ven biển và ngoài khơi sở hữu điều kiện gió thuận lợi. Đặc biệt, điện gió ngoài khơi có thể mở ra quy mô phát triển đáng kể nếu công nghệ, hạ tầng truyền tải và cơ chế đầu tư được hoàn thiện. Khi được quy hoạch đồng bộ, những nguồn điện này có thể bổ trợ cho nhau, góp phần đa dạng hóa cơ cấu năng lượng và giảm áp lực lên các nguồn điện sử dụng nhiên liệu hóa thạch.

Một nguồn năng lượng khác cũng đáng chú ý là sinh khối. Rơm rạ, trấu, bã mía, phụ phẩm gỗ và một số loại chất thải hữu cơ có thể được tận dụng để sản xuất nhiệt, điện hoặc nhiên liệu sinh học bằng công nghệ phù hợp. Nếu được thu gom và xử lý đúng cách, những nguồn vật liệu này có thể tạo thêm giá trị kinh tế, giảm lượng phụ phẩm bị bỏ phí và hỗ trợ phát triển mô hình kinh tế tuần hoàn.

Tháo gỡ những nút thắt để năng lượng xanh phát huy hiệu quả

Phát triển năng lượng tái tạo cũng gắn chặt với nhiệm vụ giảm phát thải khí nhà kính. Trong số các khí gây nóng lên toàn cầu, mê-tan là một tác nhân đáng lưu ý vì khả năng giữ nhiệt mạnh. Xét trong khoảng thời gian 20 năm, sức làm nóng Trái đất của mê-tan lớn gấp khoảng 80 lần CO₂ nếu so sánh trên cùng một khối lượng phát thải. Khí này phát sinh từ nhiều hoạt động, trong đó có chăn nuôi, trồng lúa, xử lý chất thải và khai thác nhiên liệu hóa thạch.

Tại Hội nghị các Bên tham gia Công ước Khung của Liên Hợp Quốc về Biến đổi khí hậu năm 2021, Việt Nam hướng tới giảm ít nhất 30% lượng phát thải mê-tan do vào năm 2030 so với năm 2020 và đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Những cam kết này đòi hỏi quá trình chuyển dịch năng lượng phải đi cùng việc giảm phát thải trong nông nghiệp, quản lý chất thải, công nghiệp và các lĩnh vực liên quan.

Việt Nam có nhiều khu vực ven biển và ngoài khơi sở hữu điều kiện gió thuận lợi để khai thác điện gió. Nguồn ảnh: vietnamenergy.vn

Điều chỉnh Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 của Thủ tướng Chính phủ đã đặt ra định hướng mở rộng năng lượng tái tạo trong cơ cấu nguồn điện. Việc phát triển các nguồn năng lượng tái tạo có thể giúp giảm nhu cầu sử dụng nhiên liệu hóa thạch để sản xuất điện, qua đó góp phần giảm phát thải CO₂. Theo phương án quy hoạch, tỷ trọng năng lượng tái tạo, không tính thủy điện, được định hướng đạt khoảng 28-36% vào năm 2030 và 74-75% vào năm 2050.

Về lâu dài, tiềm năng năng lượng tái tạo chỉ có thể trở thành lợi thế thực sự khi được khai thác gắn với hiệu quả kinh tế, an ninh năng lượng và trách nhiệm môi trường. Đầu tư vào công nghệ, phát triển lưới điện, nâng cao năng lực lưu trữ và sử dụng điện tiết kiệm sẽ là những yếu tố quan trọng giúp Việt Nam tiến xa hơn trên con đường chuyển dịch năng lượng.

Từ những mái nhà lắp pin mặt trời, các trang trại điện gió đến những cơ sở tận dụng phụ phẩm nông nghiệp, mỗi giải pháp phù hợp đều có thể góp phần tạo nên hệ thống năng lượng đa dạng hơn. Khi được quy hoạch và vận hành có trách nhiệm, năng lượng tái tạo không chỉ bổ sung nguồn điện cho nền kinh tế mà còn tạo cơ hội phát triển công nghệ, việc làm và các ngành công nghiệp mới, đồng thời hỗ trợ Việt Nam thực hiện mục tiêu phát triển xanh trong những thập niên tới.